De docent en geflexibilisereerd onderwijs

Persoonlijke Coach voor een Whitebord

Het nieuwe studiejaar 2021-2022 is sinds een paar weken begonnen! Niet alleen voor studenten en docenten. Bij veel hogescholen wordt er ook een start gemaakt met de implementatie van geflexibiliseerd onderwijs voor alle varianten (deeltijd, voltijd, duaal en contract onderwijs). Een complexe transitie waar studenten, docenten, management en stafdiensten zijn betrokken. Hieronder een korte, niet-uitputtende schets van wat flexibilisering van het onderwijs betekent voor de student, docent en onderwijsinstelling.

Geflexibiliseerd onderwijs voor de student

Geflexibiliseerd onderwijs is voor veel studenten onderwijs, dat ze nog niet eerder hebben ervaren, namelijk via een gepersonaliseerde leerroute. Dit betekent voor de student een hoop keuzes maken:

  • In welke volgorde volg ik mijn vakken? (Volgorde)
  • Wat wil ik precies leren en ontwikkelen? (Inhoud)
  • Hoe wil ik de kennis tot mij nemen? Online, offline, zelf studeren en/of gebruik maken van het aangeboden onderwijsarsenaal? (Didactiek)
  • Kan en wil ik vrijstellingen aanvragen en hoe wil ik laten toetsen dat ik alle kennis bezit en eigen heb gemaakt? (Toetsing)

Om deze keuzes te kunnen maken, moeten studenten die competenties bezitten om dat ook daadwerkelijk te kunnen doen. Niet alle studenten zijn al zover en dat vraagt extra ondersteuning van studiecoaches en docenten.

Impact op de docent; een nieuwe manier van werken.

Flexibilisering van het onderwijs vraagt niet alleen flexibele onderwijsprogramma’s en ondersteunende onderwijslogistieke systemen. Het vraagt vooral veel flexibiliteit van de individuele docent.

Docent in traditioneel onderwijsDocent in geflexibiliseerd onderwijs
Offline onderwijs voor homogene groep studentenBlend van offline, online en praktijkonderwijs
Dezelfde leerstof voor de hele groepEigen inbreng op leerstof door studenten
Op voorhand bepaalde toetsingEigen inbreng op toetsing door studenten
 Ondersteuning bieden t.o.v. leerroutes
 ICT vaardig

Waar er nu (vooral in het voltijdse onderwijs) meestal nog een redelijk homogene groep tegenover de docent zit, die allemaal dezelfde leerstof op dezelfde manier krijgen aangeboden en waarvan de wijze en het moment van de toetsing al op voorhand vaststaat, wordt dit binnen het geflexibiliseerde onderwijs losgelaten (binnen de grenzen van organiseerbaarheid en betaalbaarheid).

Matrix docentrollen in geflexibiliseerd onderwijs

Het onderwijs zal in een blend van offline, online en leren in de praktijk aangeboden worden. Daar komt bij dat studenten ook zelf kennis en ervaring kunnen inbrengen, waarvan zij moeten aantonen dat deze passen bij de leeruitkomsten. Studenten kunnen hun eigen leerroute gaan bepalen, d.w.z studenten gaan zelf bepalen – binnen vastgestelde grenzen – welke modules zij volgen, in welke volgorde en wanneer. Flexibilisering van het onderwijs betekent dat de docent niet meer alleen de vakinhoudelijke deskundige is. Hij/zij zal ook in staat moeten zijn om de student te coachen bij het maken van keuzes, samen met studenten, collega’s en het werkveld co-creator van het onderwijs te zijn en organisator. (zie ook afbeelding hiernaast[1]).

Belangrijke rol weggelegd voor de onderwijsinstelling; hoe ondersteun je docenten bij de transitie naar flexibel onderwijs?

Mijn ervaring leert dat bij veel hogescholen, die hebben deelgenomen aan het experiment Leeruitkomsten, inmiddels behoorlijk wat aandacht is voor de aanpassing van het onderwijsprogramma en de onderwijslogistiek (de systemen). Wat ik mis is aandacht voor de individuele docent, terwijl die toch een heel andere rol krijgt dan voorheen (zie ook hierboven).

Voor jou als docent is het belangrijk dat het management hiervoor aandacht heeft:

  • Empathie heeft voor jou als de vakspecialist en geweldige verhalenverteller, die studenten met passie meeneemt in jouw vak, maar wel fysiek vóór de klas en niet online. Hoe kunnen onderwijsteams zo worden samengesteld dat expertises van de docenten tot hun recht komen en tevens alle docentrollen vertegenwoordigd zijn binnen het team?
  • Ondersteuning en scholing biedt, want je weet alles van je vak, maar van ICT heb je nauwelijks kaas gegeten.
  • Samen met jou zoekt naar een oplossing, omdat het lastig is dat studenten ook op de dagen dat je niet werkt, verwachten dat jij een antwoord op hun vragen hebt.
  • Meedenkt, als je aanloopt tegen de verschillende manieren waarop leeruitkomsten worden getoetst en de werkdruk die dit oplevert.
  • Helpt, als de balans tussen werk en privé verstoord raakt. 

Flexibilisering van het onderwijs heeft niet alleen betrekking op onderwijsprogramma’s en systemen. De individuele docent, degene die het onderwijs moet verzorgen, is één van de belangrijkste sleutels bij de implementatie van flexibel onderwijs.    

Er zijn natuurlijk altijd drempels en barrières bij ontwikkelingen en vernieuwing van onderwijs. Dit is niet anders bij de implementatie van flexibel onderwijs, maar met de juiste ondersteuning kunnen we die overwinnen!

Ik heb als docent, onderwijsontwikkelaar, projectleider en leidinggevende veel kennis en ervaring op het gebied van het flexibilisering van het hoger onderwijs opgedaan. Als coach zet ik dit in mijn trajecten, waardoor ik jou kan ondersteunen als je aanloopt tegen barrières en drempels bij de implementatie van geflexibiliseerd onderwijs.

Als je wilt onderzoeken wat ik voor jou kan betekenen, maak dan een afspraak voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. In dat gesprek maken we niet alleen kennis, maar maken we ook een analyse van de situatie. Op basis daarvan kan ik jou (en jouw werkgever) een voorstel doen voor een traject.

Aanmelden is eenvoudig, snel en vrijblijvend:


[1] https://www.scienceguide.nl/2018/12/flexibilisering-vraagt-onderwijskundig-leiderschap/

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *